Moito houbo que agardar para escoitar o primeiro disco en directo de Luar na Lubre. 24 anos de éxitos, dez traballos de estudo, máis de 800 concertos en 26 países... todo iso se sintetiza no doble CD e DVD que, dende esta mesma semana, podemos atopar nas tendas. En definitiva, a banda sonora de toda unha vida reunida no seu traballo máis sinceiro. Pero isto non remata aquí. Agora, queda unha xira que os levará por medio mundo, e coa que chegarán incluso a Corea do Sur. E é que non hai terreo que se lles resista.

Pregunta: Como se resumen 24 anos de carreira?

Resposta: Facendo unha escolla que nós pensamos que é significativa e que, dalgún xeito, sintetiza estes 24 anos. Son 18 cancións, que están recollidas nos dous discos máis no DVD, nas que dalgunha maneira integramos os clásicos da nosa música, como poden ser 'O son do ar', 'Tu gitana', 'Chove en Santiago' ou moitas outras; con temas que teñen un significado especial para nos e tamén baseándonos un pouco na resposta do público, nas vibracións dos concertos.

En cada concerto que vas facendo percibes novos matices e o que fixemos foi, dalgún xeito, aglutinar todos esos matices que percibíamos na xente e facer unha escolla de cancións que pensamos que tiñan que estar aí.

P: Agardastes moitos anos para gravar un disco en directo...

R: Creo que hai que esperar anos para facer un disco en directo, bueno, non necesariamente, pero no noso caso si. Gravar un disco en directo non é nada fácil e quixémolo facer con bos medios técnicos e cun equipo humano que respaldara todo este evento.

Había anos que se nos viña plantexando e que nos plantexábamos nós mesmos a cuestión de facer isto, pero non atopábamos as posibilidades que se nos ofreceron desta volta. Neste caso, despois de dez discos e de darlle voltas e ver as posibilidades que tíñamos de facer isto rexurdiu a oportunidade de facelo cuns bos medios técnicos e cun equipo humano moi bo. Decidímonos, e creo que saíu moi ben.

Dous días inolvidables
P: Con que sensación vos quedastes tras os concertos que deron forma a este novo traballo?

R: Saíron moi ben. Este é un traballo que se conceviu na xira do disco anterior, 'Camiños da fin da terra'. Cando empezamos a falar de facer este taballo estábamos tocando en Cantabria, ou sexa, seis meses antes do que foi a gravación. Aí empezamos a preparar toda a idea, todas as cancións que considerábamos que tiñan que estar. Os concertos foron o 22 e o 23 de xaneiro, nun primeiro momento ía ser o 23 nada máis, o que pasa é que nunhas semanas rematáronse as entradas e tivemos que facer dous días.

Foron dous días inolvidables, porque foron no Tetro Colón da Coruña, que é un punto emblemático na nosa cidade, o teatro máis importante. Sentímonos moi emocionados, porque ser profeta na túa terra, que a xente da túa casa, os teus amigos, te respalden é moi importante. Non sempre é así. Moitas veces é más fácil triunfar fóra que na propia casa, porque xa te teñen moi visto. E neste caso foron dous días de cheo total, con moita emoción por parte do público e por parte nosa. Saíu moi ben e é unha realidade que está constatada nas gravacións

Ben acompañados
P: Contastes coa axuda de varios amigos. Como seleccionades as colaboracións?

R: Seguindo un criterio de admiración hacia a xente que estivo na gravación e, por suposto, tamén cun criterio artístico. Nós entendíamos que era interesante facer algo diferente. A xente decíanos que non contamos con xente do folk, pero eso sería o normal, porque estaría dentro do noso ámbito e sería relativamente fácil facelo. Igual era repetir demasiado.

Neste caso, o que quixemos facer foi contar con voces que teñen matices diferentes ou formas estilísticas totalmente distintas da nosa, como é o caso de Luz, que provén do rock, ánda que é galega e sinte esto cercano. No caso de Diana Navarro, é unha voz que provén da copla e no caso de Pedro Guerra e Ismael Serrano son xente quizais máis próxima a nos, porque nós tamén temos moita poesía, pero son voces cunha personalidade moi definida e que nos interesaba moito que estiveran.

Penso que o resultado foi bonito, porque a base da música folk, da música celta, chámeselle como se queira, a poñemos nos e eles aportaron o seu estilo, a súa personalidade cantando. Realmente, quedou moi ben.

P: Resulta máis sinceiro un disco gravado en directo que en estudio?

R: Evidentemente. Un disco gravado en directo, se non ten unha postproducción moi grande, é realidade. Ahí non hai trampa nin cartón, o que sona é o que houbo. Nun disco de estudio, loxicamente, tes que usar os medios que tes. Hai discos en estudio fantásticos, e dentro da nosa discografía os hai, pero claro, a frialdade dunha cabina non é o mesmo que a pasión dun directo. É sempre máis frío, máis tenso, vas sempre a asegurar a nota e no directo é o que hai. Ese é o resultado máis vivo, e por suposto máis sinceiro.

24 anos nunhas liñas
P: Supoño que 24 anos de traxectoria dan para moito. Recordas algo con especial cariño?

R: Moitos. En cada xira hai momentos moi especiais. Pasáronnos moitas cousas, desde facer un concerto para a viúva de Víctor Jara até o de aquelas sesions con Mike Oldfield, aquel gran concerto en Santa Cristina... Destaco estas como as máis chamativas, pero en cada concerto e en cada xira sempre hai momentos moi emocionantes, de encontro con xente que te di que eres a banda sonora da súa vida... pequenos detalles que ao final fan un mundo. Como di o poema, ''a vida está feita de pequenos nadas'', e eu quédome con iso.

P: Como evolucionastes en todo este tempo?

R: Creo que dunha maneira bastante coherente e bastante pensada. Luar na Lubre segue facendo o mesmo que facía no primeiro disco, con matices de traballo. Co tempo vas mellorando, adquirindo experiencia e profesionalidade. Hai unha liña de traballo trazada dende o primeiro momento que se mantén na actualidade e ese é un pouco o fío de unión do noso primeiro disco con este directo.

Creo que evolución foi máis a nivel humano e profesional, pero estilisticamente mantemos unha liña, independentemente de que por Luar na Lubre pasaron moita persoas e houbo bastantes cambios dende a súa formación hai 24 anos até a actualidade. A línea de traballo de inspirarse na música tradicional e reinterpretala, compoñer cousas tamén inspiradas na música tradicional da área atlántica, fundamentalment a galega por suposto, e logo tamén facer versións de temas que nos din algo dende a nosa perspectiva; esa é a liña que seguimos dende que comezamos.

Saír fóra da terra
P: Tamén ten evolucionado a música folk. Cres que está máis asentada?

R: Levo dicindo dende hai anos que a música folk está nun momento brillantísimo en Galicia. Hai unha situación de que un nivel de instrumentistas moi alto e un nivel de propostas tamén altísimo se están dando neste momento. O problema da música galega é que non ten saída. Falta a infraestructura, faltan os medios, falta a capacidade de facer que a música galega teña repercusión no exterior.

Neste momento, somos moi poucos grupos os que estamos saíndo fóra de Galicia, un lugar no que, efectivamente hai moita actividade desordenada, pero que da pouco de si porque é un sitio moi pequeno. O gran reto para os músicos galegos e para as propostas galegas é ter a capacidade de intentar exportar a nosa música fóra de Galicia, que se escoite no resto do Estado e no resto do mundo, igual que o fixeron os irlandeses, os bretóns, os portugeses ou moitos outros sitios. Agora, como propostas e como músicos hai un nivelón altísimo, o problema é que a xente se aburre de non dar avanzado.

P: En todos estos anos visitastes medio mundo. Notades unha gran diferencia entre actuar en Galicia e noutros lugares?

R: Moitas veces non. A maior parte das veces non notas ningunha diferencia. Ves caras diferentes á túa, idiomas diferentes ao teu, culturas moi distintas á túa, pero, moitas veces, se estás de costas ao público e non escoitas eses matices non sabes onde estás. A resposta sempre foi moi boa e mira que tocamos en 26 países. Nunca fomos mal acollidos nin houbo frialdade. Ao contrario, levamos sorpresas moi gratas por todos lados.

BIEITO ROMERO, UN DOS MÚSICOS FUNDADORES DE LUAR NA LUBRE

"A música folk galega está nun intre fantástico"

O grupo de música folk-celta celebra con ‘Ao vivo’, un disco gravado en directo no Teatro Colón da Coruña, os seus 24 anos sobre os escenarios nos que converteron en emblemas cancións como ‘Chove en Santiago’ ou ‘Camariñas’. Logo de viaxar por todo o mundo, xa se preparan para unha nova xira que os levará por primeira vez a Corea do Sur.

VANESA OLIVEIRA

O ano 1986, nacía na Coruña o grupo Luar na Lubre cun pensamento: "A música é un dos factores culturais máis importantes para a afirmación do dereito á diferenza enriquecedora do pobo galego". Vinte anos despois, a recentemente incorporada Sara Vidal (voz) xunto con Xulio Varela (bouzouki, voz e percusións), Bieito Romero (gaitas, acordeón e zanfoña), Eduardo Coma (violín), Patxi Bermúdez (bodhran, tambor e djimbek), Pedro Valero (guitarra acústica), Xavier Ferreiro (percusións latinas e efectos) e Xan Cerqueiro (frautas) publican o seu disco número 11 cun dobre CD de 18 cancións e un DVD que recolle como foi a gravación en directo no Teatro Colón da Coruña. Bieiro Romero, un dos fundadores do grupo, cre que a música folk galega está nun momento "fantástico".

Pois porque pensabamos que era o momento de facelo. A verdade é que se nos presentou en máis ocasións. Dende hai dez anos, empezamos a barallar a posibilidade de facer un disco en directo pero é bastante complexo tecnica, humana e economicamente. Entón, na xira pasada de ‘Camiños da fin da terra’ formulóusenos a posibilidade de facer un disco en directo. Tivemos a sorte de que Camiños da fin da terra tivo un nivel de vendas bastante bo para o que se está vendendo na actualidade. Iso axudou a que nós decidísemos levar isto adiante coa axuda da compañía e do Concello da Coruña, que nos botaron unha man. Despois de dez discos, sacar un directo queda moi redondo: é o onceavo, ao vivo, un disco dobre con DVD é un luxo.

Ese era o requirimento máis grande que tiñamos! Porque nós somos unha banda de directo. Ten esa forza. Os estudos sempre son máis fríos, vas asegurar e buscas a perfección técnica que ao final vai en detrimento dese latexo do corazón que ten o directo, que lle dá esa sonoridade e esa frescura ao disco. A xente pedíanolo concerto a concerto.

O disco inclúe colaboracións de artistas como Luz Casal, Ismael Serrano, Diana Navarro e Pedro Guerra.

Pensabamos que tiñamos que facer algo diferente ao habitual. O normal sería contar con xente próxima ao folk ou á música galega. Pero criamos que o tipo de música xa o facemos nós coa voz marabillosa de Sara (Vidal) e o feito de introducir matices a través das voces sería interesante. Por iso, sobre as nosas músicas, meter este tipo de voces que veñen doutros estilos crearía un resultado bonito. O feito de ter a Luz Casal cantando un tema como Camariñas, un clásico da música tradicional, quedou exótico e moi interesante. Diana Navarro foi unha gran sorpresa para nós. Coñecémola nunha gala dunha entrega de premios onde estaba tocando. Vimos o seu directo e impactounos. Ten unha voz privilexiada e no disco bordouno. Ademais implicouse moito e foi unha grata sorpresa. Con Ismael e con Pedro foi unha relación máis próxima porque nalgúns momentos no noso estilo temos algo que podería ser semellante ao que fan os cantautores. Neste caso, contar con estas voces tan persoais deulle un toque moi bonito. Ismael Serrano non estivo nos concertos porque lle coincidiu con outra actuación, de maneira que gravamos a parte instrumental no Colón e el logo gravou no noso estudo a voz. Estamos satisfeitos de facer o noso e dende
unha perspectiva distinta que achegan eles.

O DVD recolle o concerto íntegro que fixemos e un documental dos días que estivemos no Colón, con opinións persoais de cada un, a convivencia cos convidados.... Reflíctese como se preparou este traballo e as nosas opinións. Tamén hai un clip de ‘El derecho a vivir en paz’ que é un tema de Víctor Jara, que quixemos poñer aí porque entendemos que a situación en Palestina é lamentable, o que sucede alí é unha inxustiza e o principal dereito que é a posibilidade de poder vivir alí non existe. A través desta canción que cantou Ismael Serrano quixemos lembrar o conflito de Gaza.

Dentro do DVD hai un pequeno clip turístico-promocional con imaxes da nosa cidade, coa nosa música de fondo. É a primeira vez que facemos isto. Dende o Concello pareceulles moi interesante e vendo os concertos que tiñamos a nivel internacional entenderon que era interesante que levaramos a imaxe da Coruña a través dos concertos que
damos polo mundo.

¿Que balance fai logo de 24 anos viaxando por 26 países, e tras máis de 800 concertos?

Pois a verdade é que estamos con moita ilusión. De feito, facer un traballo destas características, un CD dobre con DVD, cunha presentación de luxo e en formato libro, con fotos e moita información non é habitual nin normal. O habitual é ir para atrás, ter medo e neste caso atravémonos a facelo porque estamos con moitas ganas de tirar para adiante. Vinte e catro anos moitas veces dan para aburrirse pero neste caso non é así. Temos a sorte de manter un cartel de concertos moi aceptable dende hai moitos anos e iso é o que nos fai manter moita forza. Ademais, levámonos moi ben e iso nótase na nosa música e a xente percíbeo.

Pois si. Creo que iso ten que chamar moito a atención. Sobre todo, que ano tras ano manteñamos un nivel de concertos, que esteamos gravando un disco cada dous anos. Detrás diso hai moito traballo. Nós somos un grupo que tomamos isto moi en serio. Para moitos de nós é a nosa dedicación. Hai moi boa relación entre todos os músicos, sabemos cara a onde nos diriximos musicalmente. Coincidimos nas nosas ideas e na nosa forma de facer. O resultado fai que continuemos, que moitos dos nosos temas sexan clásicos xa dentro da música galega. Iso non é nada fácil nun país no que normalmente hai un certo rexeitamento cara ao propio.

O de Sara xurdiu cando Rosa decidiu facer a súa carreira en solitario. Nós somos un grupo polo que xa pasaran máis cantantes. Estivo Ana Espinosa antes ca Rosa. Neste caso, fixemos un cásting entre persoas que poderían estar dentro do noso estilo. Sara xa colaborara con nós no disco Hai un paraíso. Parecíanos unha voz moi interesante porque era unha voz de fado, ela é de Lisboa, e ese matiz dentro da nosa música queda moi ben. De feito, decatámonos de que nos foi moi fácil incorporala porque coñecía todas as cancións, investigou sobre a música tradicional galega.

Nós temos unha cantante lusófona e os galegos tamén estamos nese contexto. Nós non descartamos facer cousas en portugués. É probable que nun proxecto vindeiro fagamos algún disco dedicado á relación de Galicia e Portugal a través da música. Aí temos un filón con Sara e temos a sorte de que fala francés, inglés... moitos idiomas. Iso facilita moito as cousas, para encadrar o que significa estar en Galicia, que estás a cabalo entre as influencias do norte, desde o Atlántico, vía da música celta, e as influencias do sur.

Si, iso é algo que para nós é fundamental. O noso epicentro e o noso corazón está en Galicia e todo vai xirar en torno á nosa cultura, a nosa cultura e o noso idioma. Mantemos esas mesmas ideas dende que nos formamos como grupo. Iso escribímolo no ano 1986 e coherentemente mantemos esa liña. A nosa música está inspirada na música tradicional e na música galega.

Pois efectivamente, non lle ten que resultar para nada próxima porque é unha música que ten moitos matices que te encadran nunha zona determinada. En calquera caso, dise que a música é universal. Neste caso, as músicas tradicionais sempre teñen un pozo común en todas as culturas do mundo. A maiores, temos moitas influencias da música celta, unha terminoloxía que asumo como un modo de facer música creado nos anos 60. Esa música celta está expandida por todo o mundo a través dos emigrantes irlandeses, escoceses, bretóns e galegos. É un contexto que fai que a nosa música non soe estraña en ningún lado. Nós estivemos de Canadá a Palestina, dende as Hébridas a Cabo Verde e, moitas veces, se te pos de costas non sabes se estás en Chantada ou en Cabo Verde porque a reacción do público é practicamente igual en todos os lados. Aquí incido no autocomplexo que temos sempre. Eu lémbrome cando empezabamos co grupo que cando nos formulabamos a posibilidade de tocar fóra, había xente que nos dicía: "¡Pero a onde ides vós coas gaitas!" O resultado é este. Vinte e seis países percorridos e todas as provincias españolas tamén, co cal demostramos que é perfectamente exportable.

O de Mike Oldfield foi unha casualidade das que hai na vida. De súpeto, aparece un día na Coruña onde tiña unha moza que levara para Londres unha gravación do noso primeiro disco, que era ‘O son do ar’. Uns anos despois do primeiro contacto con el, foi a versión de ‘O son do ar’ e iso pon nos oídos de moita xente a nosa música e o noso nome. Naquel momento, Oldfield era unha especie de deus dentro da música e que abra un disco del coa versión dun grupo galego, foi poñer os ollos da xente mirando para nós. Evidentemente son casualidades fortuítas que se ti non tes un proxecto e un traballo seguido, isto esvaécese co tempo. Nós confirmamos que tiñamos un traballo detrás. Para nós foi un apadriñamento importante pero de pouco serviría se non seguísemos traballando.

Pois eu creo que traballamos dun xeito bastante sinxelo. Sobre a música tradicional, seleccionamos cancións que pensamos que podería ser interesante versionar ou incluso darlle a volta como é o caso de ‘Camariñas’ que era un tema case de taberna e de repente se converteu nunha cousa delicada. Temos o poder de prestixiar cancións como foi o caso de ‘Pousa’ que gravamos no último disco e que fóra de Galicia, é un tema que funciona moi ben. Sobre o pulso do que vivimos cotianmente, a nosa maneira de compor é moi sinxela: imos sentindo melodías, e sobre iso, os músicos imos facendo unha especie de encaixe de palillos até que vemos que o resultado é óptimo. O que hai que ter é a capacidade de facer cousas.

Si, o que pasa é que as multinacionais hoxe en día xa non existen. É igual que unha compañía pequena. Nun primeiro momento, unha multinacional tiña uns mecanismos que che facía chegar a lugares que cunha compañía pequena o tiñas máis complicado. Pero dende hai anos, as multinacionais reconvertéronse noutra cousa. É importante ter unha compañía. Nós levamos con Warner vai para trece anos, que é algo impresionante. Creo que somos dos poucos grupos do Estado que mantemos unha compañía discográfica estable dende hai moito tempo. Para nós Warner hoxe en día serve a nivel de distribución fundamentalmente porque fai un traballo que ao mellor nós non poderiamos facer se nos autoproduciramos. Valoramos moito o apoio de Warner pero a xente pensa que o fai todo e non fai nin a metade.

Non, a promoción facémola nós. Antes si existía pero hoxe en día desapareceu. As promocións facémolas dende a nosa oficina que non ten nada que ver con Warner.

A música tradicional ten un público bastante fiel. Aínda que a nosa música non é tradicional senón folk. Dende a música tradicional ás veces mírasenos con certo receo porque o noso non é purista, pero si ten un público fiel como creo que teñen todas as músicas. Eu creo que a música folk galega está nun momento fantástico en canto a instrumentistas e propostas. O gran problema da música galega é que todo isto non sae ó exterior. Desilusiona moito non ter o apoio e a cobertura para desenvolver proxectos. Falta infraestrutura, industria e a capacidade de que a música galega se mova fóra de Galicia que é onde podería ter pegada e algo no que invertir como foi a música de Irlanda que se converteu na segunda ou terceira fonte de entrada de divisas máis importante do país. Igual que se exporta moda ou viños, se houbese xente capacitada para poder exportar a música galega, sería un país cun potencial inmenso.